Nazwa osady wymienionej w 1222 r. jako Ruscha wywodzi się prawdopodobnie od staropolskiego rus> czyli jasny.W XIII w. zabudowa wsi miała charakter zwarty, typu nawsiowo-rynkowego.Właścicielem był wówczas Sulisław herbu Gryf - wojewoda krakowski,który zginął pod Legnicą. Po nim był syn Klemens z Ruszczy , rycerz i póxniejszy wojewoda krakowski - wsławił się długoletnią walką z Konradem Mazowieckim i osadzeniem na tronie Bolesława Wstydliwego.
W zamian w 1252 otrzymał przywilej zwalniający go i jego potomków z wszelkich danin i ciężarów na rzecz domu panującego, prawo sądzenia i przywilej wznoszenia zamków oraz prawo śłużby innym książętom
W XIV w. Ruszcza należała do stolnika krakowskiego Wierzbięty z Branic.
W tym okresie była to wieś folwarczna targowa.Znajdowały się tam wtedy dwie karczmy w tym jedna przy gościńcu krakowskim. Znaczna ilość rzemieślników i położenie na szlaku sprawiały, że odbywała się tu ożywiona wymiana handlowa, co zdaniem plenipotenta Stanisława Goczałkowskiego kwalifikowało ją do podniesienia do rangi miasteczka.
Tak pisał do J.K.Branickiego 13 VII 1762 A rzemieślników, co się w dobrach znajdują, dla większej onych sposobności, puścić na czynsz można by... albo tez samych Ruszczanów, chcąc z Ruszczy uczynić miasteczko do czego jest wielkie podobieństwo i łatwość, gdyż co święto ludzi jak na targu. Piekarze z chlebem, rzeźnicy z mięsem, z statkami drewnianymi, solą, kramikami małymi ludzie przyjeżdżają i przychodzą. W odpusty zaś jak w jarmarki bywa
Ruszcza pozostaje w rękach Branickich do śmierci ostatniego przedstawiciele rodu - Jana Klemensa. Później należy do jego żony Izabelli, siostry króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Po 1795 wieś nabyli Badeniowie.
Po 1830 właścicielem został Paweł Popiel, konserwatysta, założyciel krakowskiego "Czasu" i konserwator miejski, który przeprowadził inwentaryzację zabytków Krakowa po pożarze w 1850 r.
Tak o Ruszczy w I połowie XIX wieku pisze Kazimierz Girtler. Ruszcza z Branicami stanowiła dawniej jeden majątk. Marcin Badeni dał tę wieś w posagu córce swej Popielowej, dziś jest własnością jej syna Pawła Popiela. Ruszcza, choć to niby pojedyncza wieś sobie, ale niegęsto znajdzie się taka, co by jej dorównywała, można by ją wsiąść za podolski folwark, bo to równia i równia, bez żadnej górki, a ziemia masna, nawóz nigdzie z niej nie uciecze, a przyroda jej głęboka, powierzchnia zaś w próchnicę bogata, toteż jest to jedna z najpiękniejszych wsi w całym dawnym okręgu krakowskim. Gospodarstwo tam silne, zamożne, ale też bez nowości, tylko snopek i ziarnko.
